آدرس جدید http://www.internationallaw.ir

دیوان در رأی خود:

«(1) (الف) با چهار رأی در مقابل دوازده رأی،

اولین اعتراض مقدماتی روسیه را رد نمود؛

آرای موافق: رییس اوادا(Owada )؛ قضات: الخسونه(Al-Khasawneh)، سیما(Simma)، ابراهام(Abraham)، کیث(Keith)، سپلود آمور(Sepúlveda-Amor)، بنونا(Bennouna)، کانکادو ترینیداد(Cançado Trindade)، یوسف(Yusuf)، گرین وود(Greenwood)، دانگو(Donoghue)، قاضی ویژه گایا(Gaja)

آرای مخالف: نایب رییس تومکا(Tomka)، قضات: کوروما(Koroma)، اسکانتنیکو(Skotnikov)، ژیو(Xue)؛

(ب) با شش رای در مقابل ده رای،

دومین اعتراض مقدماتی فدراسیون روسیه را تایید نمود؛

آرای موافق: نایب رییس تومکا(Tomka)؛ قضات: کروما(Koroma)، الخسانوی(Al-Khasawneh)، کیس(Keith)،سپلودآمور()،بنونا(Bennouna)، اسکانتنیکو(Skotnikov)، یوسف(Yusuf)، گرین وود(Greenwood) ، آگزو(Xue)؛

آرای مخالف: رییس اوادا(Owada )؛ قضات: سیما(Simma)، ابراهام(Abraham)، کانکادو ترینیداد(Cançado Trindade)، دانگو(Donoghue)، قاضی ویژه گاجا(Gaja)؛

(2)با شش رأی در مقابل ده رأی،

به این نتیجه ‌رسید که صلاحیت رسیدگی به تقاضای مورخ 12 آگوست 2008 گرجستان را ندارد.

آرا موافق: نایب رییس تومکا(Tomka) ؛ قضات: کروما(Koroma)، الخسانوی(Al-Khasawneh)، کیس(Keith)،سپلودآمور()،بنونا(Bennouna)، اسکانتنیکو(Skotnikov)، یوسف(Yusuf)، گرین وود(Greenwood) ، آگزو(Xue)؛

آرای مخالف:  رییس اوادا(Owada )؛ قضات: سیما(Simma)، ابراهام(Abraham)، کانکادو ترینیداد(Cançado Trindade)، دانگو(Donoghue)، قاضی ویژه گاجا(Gaja)؛

برای ملاحظه تاریخچه رسیدگی به اینجا مراجعه کنید.

استدلالات دیوان

مقدمه (پاراگراف‌های 20 الی 22)

دیوان بعد از ارایه‌ی سابقه خلاصه‌ای از روند قضیه، یادآور می‌شود که گرجستان برای اثبات صلاحیت دیوان به ماده 22 کنوانسیون بین المللی امحای تمام اشکال تبعیض نژادی (بعد از این با عنوان «کنوانسیون» از این کنوانسیون یاد خواهد شد) استناد نمود که از تاریخ 2 جولای 1999برای هردو طرف لازم الاجرا شده بود و روسیه چهار اعتراض مقدماتی را نسبت به صلاحیت دیوان مطرح نمود. ظاهر عبارات ماده 22  کنوانسیون بین المللی امحای تمام اشکال تبعیض نژادی به قرار زیر است:

«اگر اختلافات راجع به تفسیر یا اجرای این کنوانسیون که بین دو یا چند دولت طرف این کنوانسیون پیش می آیند به واسطه مذاکره یا دیگر راهکارهای مقرر در خود کنوانسیون حل وفصل نشدند، آنگاه طرفین اختلاف مکلفند تا درصورت تقاضای هریک از طرفین اختلاف، آن اختلاف را به منظور رسیدگی به دیوان بین‌المللی دادگستری ارجاع دهند، مگر اینکه طرفین اختلاف در مورد روش دیگری در خصوص فیصله اختلاف به توافق برسند».

اولین اعتراض مقدماتی- وجود یک اختلاف (پاراگراف‌های 23الی 114)

دیوان اولین اعتراض مقدماتی را بررسی نمود.  طبق اعتراض مقدماتی مذکور اختلافی بین گرجستان و فدراسیون روسیه وجود نداشت. دیوان بعد از بازنگری استدلالات طرفین کار خود را با بررسی معنی کلمه «اختلاف» مقرردر ماده 22 کنوانسیون شروع کرد. دیوان استدلال فدراسیون روسیه که ادعا می کرد تفسیراین واژه در آن ماده باید مضیق‌تر از تفسیرآن در حقوق بین الملل عام باشد را  نپذیرفت. دیوان یاد آور می شود که کلمه اختلاف در رویه قضایی آن عبارت است از، عدم توافقی در مورد یک نکته حقوقی یا موضوعی، تعارض نظرات حقوقی یا تعارض منافع میان دو شخص، سپس دیوان تاکید می‌کند که تصمیم او در این خصوص باید بررسی حقایق را به دنبال داشته باشد. دیوان اظهار می‌کند که شاید بتوان از عدم پاسخ یک دولت به یک ادعا در موقع ضرورت پاسخ به آن ادعا وجود یک اختلاف را استنباط نمود.

سپس دیوان به بیان اقداماتی می پردازد که به منظور احراز وجود یا عدم وجود اختلاف طبق ماده 22 کنوانسیون انجام خواهد داد. دیوان باید مشخص کند که: (1) آیا سوابق نشانگر عدم توافقی درمورد یک نکته حقوقی یا موضوعی بین این دو کشور است یا نه؛(2)آیا آن عدم توافق درخصوص اجرا یا تفسیر کنوانسیون به نحو مقرر در ماده 22 آن است یا نه؛ و (3)آیا آن عدم توافق از تاریخ اجرای کنوانسیون بوده یا نه. دیوان در خصوص اهمیت حقوقی که باید به اسنادوبیانیه های گوناگون ارایه شده توسط طرفین داده شود اظهار میکند که قصد دارد تا خود را به اسناد و بیانیه‌های رسمی طرفین مقید نموده و بین اسناد وبیانیه های منتشر شده قبل و بعد از عضویت گرجستان در کنوانسیون، تفکیک قایل شود.

دیوان به منظور درک زمینه‌‌ی صدور وبیان این اسناد و مدارک کار خود را با بررسی توافق‌های مربوط به وضعیت اوستیای جنوبیSouth Ossetia) ) و آبخازیا (Abkhazia ) شروع کرد که در دهه 1990بمنعقد شده بودند، همچنین دیوان برای درک زمینه مذکور شروع به بررسی  آن دسته از قطعنامه های شورای امنیت نمود که به موضوع مربوط بوده واز دهه 1990 تا اوایل 2008 به تصویب رسیده بودند.

تعدادی از اسناد و بیانیه‌های قبل از لازم‌الاجراشدن کنوانسیون نیز به دلیل اهمیت‌شان در ایجاد پیش‌زمینه برای اسناد و بیانیه‌های بعدی نیز مورد ارزیابی قرار گرفتند. همچنین بیانیه‌هایی مورد اشاره طرفین نیز مورد ارزیابی قرار گرفتند. دیوان به این نتیجه رسید که هیچ کدام از این اسناد و بیانیه‌ها نمی توانند مبنایی برای رسیدن به این نتیجه باشند که قبل از مورخ 2 جولای 1999بین طرفین اختلاف تبعیض نژادی بین طرفین وجود داشته است. دیوان اضافه کرد که حتی اگر این نتیجه حاصل می شد که بین طرفین اختلاف تبعیض نژادی وجود داشته باز نمی توان گفت که آن اختلاف مربوط به تفسیر و اجرای کنوانسیون بوده است، یعنی تنها نوع اختلافی که ماده 22 آن کنوانسیون صلاحیت رسیدگی در خصوص آن را به دیوان داده است.

سپس دیوان توجه خود را بر روی اسناد و بیانیه‌هایی متمرکز می‌کند که به دوره زمانی پس از لازم الاجراشدن کنوانسیون بین طرفین و قبل از شروع مخاصمه مسلحانه بین طرفین در اوایل 2008، مربوط می شوند. دیوان بر اساس بازنگری خود به این نتیجه می‌رسد که در طول دوره زمانی مذکور هیچ اختلاف حقوقی در خصوص تفسیر واجرای کنوانسیون بین گرجستان و فدراسیون روسیه وجود نداشته است. دیوان درموقع بررسی وقایع مربوط به اوایل 2008، بویژه درگیری‌های مسلحانه ای که ازشب 7تا 8 آگوست 2008 شروع شده بود، اظهار داشت که ادعاهایی راکه گرجستان بین 9 و 12 آگوست 2008(تاریخ تسلیم تقاضای گرجستان به دیوان) بر علیه روسیه مطرح نموده در وهله اول به توسل نامشروع به زور مربوط می شوند ولی با این حال در این ادعاها صراحتا به پاک سازی نژادی توسط نیروهای روسی اشاره شده است. این ادعا‌ها مستقیما برعلیه روسیه مطرح شدند و روسیه نیز آنها را ردنمود. بنابراین دیوان به این نتیجه رسید که تا مورخ 12 آگوست 2008بین گرجستان و فدراسیون روسیه اختلافی مربوط به تبعیت کشور اخیر از تعهدات ناشی از کنوانسیون وجود داشت.بنابراین اولین اعتراض مقدماتی فدراسیون روسیه رد شد.

دومین اعتراض مقدماتی روسیه – شرایط شکلی مقرر در ماده 22 کنوانسیون (پاراگراف‌های 115الی 148)

سپس دیوان دومین اعتراض مقدماتی را بررسی نمود که طبق آن روسیه ادعا می کرد که گرجستان نباید به دیوان متوسل شود، چون نتوانسته دو شرط لازم شکلی مقرر در ماده 22 کنوانسیون  را بجا آورد، برای مثال می‌توان به مذاکره و توسل به آیین هایی اشاره کرد که صراختا در کنوانسیون پیش بینی شده اند.گرجستان نیز اظهار داشت که ماده 22 صراحتا این تعهد را ایجاد نکرده که قبل از توسل به دیوان باید به مذاکره یا آیین‌های مقرر در کنوانسیون متوسل شد.

دیوان قبل از تفسیر ماده 22 کنوانسیون یاد آورمی شود که در راستای صدور دستور موقت مورخ 15 اکتبر 2008 خود در مورد معنی عبارت «که به واسطه مذاکره حل وفصل نشود» به نتایچ موقتی دست یافته بود. علاوه براین دیوان یادآور می‌شود که همچنین در آن دستور اظهار کرده بود که این یافته‌های موقت هیچ تاثیرمنفی بر تصمیم نهایی دیوان در خصوص صلاحیت یا عدم صلاحیت دیوان برای بررسی ماهیت قضیه نخواهند داشت. بعلاوه دیوان اظهار می کند که اشاره به مذاکره در بند‌های مربوط به حل اختلاف که به این دیوان یا دیگر مراجع رسیدگی بین المللی صلاحیت اعطا می کنند، امری غیر عادی نیست. 

دیوان در ادامه به تعیین معانی متداول عبارات استعمال شده در ماده 22 کنوانسیون پرداخته و ضمن این کار به دنبال آن بود که آیا ماده مذکور در خصوص توسل به دیوان پیش شرط‌ هایی را مقرر کرده یا نه. دیوان متذکر شد که باید به عبارت «اگر اختلافات....حل و فصل نشدند» ترتیب اثر داده شود. به عقیده دیوان انتخاب صریح دو روش حل و فصل اختلاف یعنی مذاکره و آیین‌های ویژه حل اختلاف کنوانسیون دلالت بر وجود یک تعهد ایجابی(duty  (affirmative مبنی بر توسل به این روش‌ها قبل از توسل به دیوان است. علاوه بر این دیوان اظهار می‌کند که استفاده از زمان آینده کامل در متن فرانسوی کنوانسیون این عقیده را تقویت می کند که باید قبل ازارجاع اختلاف به دیوان باید در جهت حل و فصل اختاف تلاش‌هایی صورت گرفته باشد. دیوان در این رابطه اشاره می کند که سه متن معتبر دیگر کنوانسیون، یعنی متون چینی، روسی و اسپانیولی آن نیز با این تفسیر تعارض ندارند. دیوان بعد از مرور رویه قضایی مربوط به مواد حل و فصل اختلاف که با ماده 22 کنوانسیون قابل مقایسه هستند، اظهار کرد که همواره در تفسیربند چنین موادی، ارجاع به مذاکره را به عنوان پیش شرطی برای توسل به دیوان تفسیر نموده است. بنابراین دیوان به این نتیجه رسید که عبارات ماده 22 کنوانسیون، یعنی«اگر اختلافات... به واسطه مذاکره یا دیگر راهکارهای مقرر در خود کنوانسیون حل وفصل نشدند»، در معنی متداول خود پیش شرط‌هایی مقرر می‌کنند که باید قبل از توسل به دیوان به جا آورده شوند.

دیوان معتقد است با توجه به نتیجه‌ای که از معنی ماده 22 بدست آمد، دیگر نیازی به استفاده از ابزارهای تکمیلی تفسیر وجود ندارد. با این وجود چون بسیاری از استدلال‌های طرفین به کارهای مقدماتی (travaux préparatoires) کنوانسیون مربوط می شد و حقایق  ارایه شده توسط طرفین بیشتر از حقایق ارایه شده در دیگر قضایا بود، دیوان به کارهای مقدماتی متوسل شد تا برداشت خود از متون مربوط به این کارهای مقدماتی را تایید نماید. دیوان در این راستا اظهار داشت که در این قضیه بررسی کارهای مقدماتی ضروری است. دیوان بعد از مرور استدلال‌هایی که طرفین در خصوص موضوع داشتند، متذکر شد که  از کارهای مقدماتی کنوانسیون نمی توان به این نتیجه قطعی دست یافت که اشاره صریح به مذاکره و دیگر آیین‌ها در این کنوانسیون دلالت بر پیش شرط بودن این روش‌ها برای توسل به دیوان است یا نه اما با این حال می توان به این نتیجه رسید که کارهای مقدماتی (drafting history) بیانگر نتیجه‌ای متفاوت از نتیجه ای نیستند که دیوان از طریق استفاده از ابزار‌های اصلی تفسیر بدان رسیده است.

بعد از تفسیر ماده 22 کنوانسیون مبنی بر اینکه که ماده مذکور پیش شرط‌هایی را مقرر کرده که باید قبل از توسل به دیوان بجا آورده شوند، مسأله بعدی که دیوان بررسی کرد این بود که آیا در این مورد از پیش شرط‌ها تبعیت شده یا نه. دیوان بعد از هر کار دیگری متذکر شد، گرجستان ادعا نکرده که قبل از توسل به دیوان از آیین‌های مصرح در کنوانسیون استفاده نموده یا شروع به استفاده از آنها کرده است. بنابراین دیوان خود را به بررسی این مسأله مقید کرد که آیا پیش شرط مذاکره بجا آورده شده یا خیر.

دیوان در تلاش برای مشخص نمودن مفهوم مذاکره، در وهله اول اظهار داشت که مذاکره متمایز ازصرف اعتراض و مناظره است. از نظر دیوان تحقق مفهوم مذاکره حداقل مستلزم این است که یک طرف اختلاف با نیت حل اختلاف واقعا تلاش کند که با طرف دیگر اختلاف به گفتگو بنشیند. به عقیده دیوان در صورت فقدان شواهدی مبنی برانجام تلاش واقعی برای مذاکره، باید بر این باور بود که آشکارا پیش شرط مذاکره بجا نیاورده شده است. هر زمان تلاشی برای انجام مذاکره صورت گیرد یا مذاکرات شروع شوند تنها در صورتی می توان گفت که پیش شرط مذاکره بجا اورده شده که  مذاکرات به شکست بینجامند یا بلا اثر بوده یا به بن بست برسند. دیوان در خصوص جوهره و موضوع مذاکرات اظهار می دارد که عدم اشاره صریح به معاهده مورد بحث در طول مذاکرات مانع از استناد به ماده حل واختلافی نیست که اعطای صلاحیت می‌کند. با این حال برای بجا آورده شدن پیش شرط مذاکره مقرر در ماده حل اختلاف یک معاهده، مذاکرات باید به موضوع اصلی آن معاهده مربوط باشند.

با توجه به معیار‌های مذکور، دیوان برای احراز وجود یا عدم وجود مذاکرات مربوط به موضوع اصلی اختلاف حقوقی ناشی از کنوانسیون، بین گرجستان و روسیه در زمان تسلیم دادخواست گرجستان به دیوان در تاریخ 12 آگوست  2008و درصورت احراز وجود مذاکره، برای پی بردن به موفقیت‌آمیز بودن یا نبودن مذاکرات به شواهد ارایه شده توسط طرفین متوسل شد.دیوان در رابطه با یافته‌های قبلی خود مبنی براینکه اختلاف بین گرجستان و فدراسیون روسیه که در حوزه شمول کنوانسیون قرار گیرد در فاصله زمانی خیلی کوتاه منتهی به تسلیم دادخواست گرجستان بروز کرده، متذکر شد که فقط این امکان برای طرفین وجود داشت که در دوره زمانی مربوطه در خصوص موضوع اختلاف مذاکره نمایند، به عبارت دیگر از 9آگوست 2008تا 12 آگوست 2008. همچنین دیوان اظهار می کند که از این مطلب چنین برداشت می شود که نمی توان برای مذاکرات قبلی بین گرجستان و فدراسیون روسیه که قبل از 9 اگوست 2008 صورت گرفته هیچ نوع اهمیت حقوقی قایل شد.دیوان بعد از مرور حقایق مذکور در سوابق مربوط به این قضیه بر این نظر است که  شاید بعضی ازدعاوی‌ و دعاوی متقابلی که در خصوص پاک سازی نژادی توسط طرفین مطرح شد دال بر وجود اختلافی راجع به تفسیر و اجرای کنوانسیون باشند ولی نمی توان آنها را به عنوان تلاش طرفین برای انجام مذاکره دانست. بنابراین دیوان به این نتیجه رسید که حقایق مذکور درسوابق قضیه نشانگر این است که گرجستان در فاصله زمانی بین 9آگوست2008 و12آگوست2008برای مذاکره با فدراسیون روسیه در خصوص موضوعات مرتبط با کنوانسیون هیچ تلاشی انجام نداده و در نتیجه گرجستان و فدراسیون روسیه هیچ مذاکره‌ای در خصوص تبعیت دولت اخیر از تعهدات ماهوی ناشی از کنوانسیون را با یکدیگر انجام نداده اند.   

دیوان دوباره به نظر قبلی خود اشاره کرد که طبق آن گرجستان مدعی این امر نبوده که قبل از توسل به دیوان به روشهای دیگر حل وفصل اختلاف مقرر در ماده 22 کنوانسیون از قبیل آیین مصرح درآن کنوانسیون متوسل شده است. دیوان بادر نظر گرفتن نتیجه گیری قبلی خود مبنی بر پیش شرط بودن مذاکره و آیین‌های مصرح کنوانسیون برای تحقق صلاحیت دیوان و همچنین با در نظرگرفتن این حقیقت که گرجستان هیچ تلاشی برای انجام هیچکدام از این روش‌های حل و فصل اختلاف انجام نداده به این نتیجه رسید که دیگر نیازی به بررسی این مطلب نیست که آیا باید هر دوروش انجام می‌شد یا فقط انجام یکی از آنها کافی بود.

بنابراین دیوان به این نتیجه رسید که هیچیک از شرایط مندرج در ماده 22 بجا ‌آورده نشده است. در نتیجه در قضیه حاضر نمی‌توان از ماده 22 برای احراز صلاحیت دیوان استفاده نمود. بنابراین دیوان دومین اعتراض مقدماتی فدراسیون روسیه را می پذیرد.

سومین وچهارمین اعتراض مقدماتی (پاراگراف 185)

دیوان بعد از تایید دومین اعتراض مقدماتی فدراسیون روسیه دریافت که دیگر نیازی به بررسی و صدور حکم درمورد دیگر اعتراض‌های روسیه نسبت به صلاحیت دیوان نیست و دیگر لازم نیست که قضیه به مرحله ماهیت دعوی برسد.

بلا اثر شدن دستور مورخ 15 اکتبر 2008 دیوان (پاراگراف 186)

دیوان یادآورشد که در دستور مورخ 15 اکتبر 2008 خود دستور موقتی را صادر نموده است. دیوان به طرفین اطلاع داد که به محض صدور و تسلیم رای در خصوص اعتراضات مقدماتی، دستور فوق قدرت اجرایی خود را از دست خواهد داد. با این حال دیوان اضافه کرد که طرفین موظف به انجام تعهدات ناشی ازکنوانسیون هستند که دیوان نیز در دستور خود آنها را به طرفین یادآوری کرده است.  

ترکیب دیوان

دیوان مرکب از افراد ذیل بود: رییس اودا؛ نایب رییس تومکا؛ قضات کروما، الخسانوی، سیما، آبراهام، کیس، سپلود آمور، بنونا سکتونکی، کانکادو ترینیداد، یوسفف گرین وود، اگزا، دونگا؛ قاضی ویژه گیجا؛ دفتر دار کورئو

برای مشاهده روند کامل پرونده به اینجانگاه کنید.